GIF89a , 38P*LPC6tx0hH1LJ)6)qD ;GIF87a#!!))11BBcckkƌΔ޵,##H*\p Dh` @ D(d ,(`KF@Pq̩PB "0PTrL jNjjMsB|4˶m€;GIF87a!)1BJRZks{{{RRZZ{{99JJ11))))))!!,yC p`6Da p#ǏQ\̈#E S@q#PL"K"NJSpT9@2C^!3 3sh@7 z {5kdeKv5+͚C рJYg0@,Sjuf 8@a@3T G;P}@NNI2C"t́ag}Q;m7fD>ou;w ; Turkish-HOWTO Grkem etin, gorkem@gelecek.com.tr v1.0, 21 September 1999 Bu belge, Linux iletim sistemi altndaki Trke sorunlarna zm getirmek amacyla, mevcut Trke desteinin nasl kullanlabileceini anlatyor. ______________________________________________________________________ Table of Contents 1. Giri 1.1 Srm deiiklikleri 2. HOWTO belgeleri 2.1 Tm HOWTO belgelerini nerede bulabilirim? 2.1.1 Trke-NASIL belgeleri 2.1.1.1 Dier Trke kaynaklar 3. Klavye ayarlar 3.1 Klavye tu takm yklenmesi 3.2 Bu tutakmlarn nerede bulabilirim? 4. Metin ekran (konsol) yaztiplerinin yklenmesi 4.1 Son dzeltmeler 5. eitli uygulamalarda Trke kullanm 5.1 Pine 5.2 Netscape 5.3 KDE altnda Trke 5.4 kvt 5.5 GNOME altnda Trke 6. Zaman dilimi ayarlar 7. X Window destei 7.1 X Window Trke yaztiplerinin yklenmesi 7.2 X Window altnda Trke klavye kullanlmas 8. Yaplacaklar ______________________________________________________________________ 1. Giri Bu belge, Linux ve baz zel durumlarda UNIX iletim sisteminde Trke kullanabilmek iin gereken eklemeler hakknda okuyucuyu bilgilendirmek iin yazld. Trke'ye ait olan latin5, bir baka adyla ISO8859-9 standardnn, Amerika ve baz Avrupa lkelerince kullanlan latin1 standard ile ayn olmamas nedeniyle sadece Linux deil, hemen hemen tm iletim sistemlerinde bu sorunu fazlasyla yayor olmalsnz. leride ele alnacak konular ile bu skntlarn pek ounu atlatacanz mit ediyorum. Eer metin ekranda, X Window altnda Trke yazamyor ve okuyamyorsanz, pine ve Netscape gibi uygulamalarda Trke karakterleri gremiyorsanz bizi izlemeye devam edin. Bu belgedeki zm denemelerimi Red Hat Linux ile yaptm. almayan, eksik bilgi ieren ya da eklenmesinde fayda grdnz bir blm grdnzde gorkem@gelecek.com.tr adresine bir ileti yollamanz yeterlidir. zellikle dier Linux datmlarnda yaplacak ilemler farkl olabilir, bu nedenle eitli Linux datmlarnda karlatnz zmleri bana gnderebilirsiniz. 1.1. Srm deiiklikleri Srm 1.0 : Turkish-HOWTO'nun yazlmas. Hala belirli alanlarda Trke sorunlar yaadmdan dolay bu belgenin 1.0 srmde kalmayacan mit ediyorum. Dosya, birtakm alanlarda eksiklikler ierebilir. Burada grmek istediiniz ne varsa bana bir ileti gnderin. Tm mektuplarnza cevap vermeye alacam. 2. HOWTO belgeleri Linux'un HOWTO belgeleri, Linux merakllar tarafndan biraraya getirilmi ve hepsi belirli bir konuyu ele alan inceleme yazlarndan oluuyor. Hem teorik, hem de pratik zmler ieren bu belgeleri tm Linux kullanclarnn okumalarn tavsiye ederim. 2.1. Tm HOWTO belgelerini nerede bulabilirim? Datmla birlikte : Eer alr durumda bir Linux datmnz varsa, baz durumlarda gncelliini ksmen yitirmi, ancak deerli bilgiler ieren belgelere /usr/doc dizininden eriebilirsiniz. Buradaki HOWTO dizini altnda ise tahmin edebileceiniz gibi HOWTO belgelerini bulabilirsiniz. Eer HOWTO belgelerini kurmamsanz, ya da elinizde bir Linux datm yoksa en yakn sunsite arivinden de bu belgeleri almanz mmkn: www.metu.edu.tr/ldp/HOWTO 2.1.1. Trke-NASIL belgeleri Baz HOWTO belgelerinin evrilmesi sonucu oluturulan Trke Linux- NASIL sayfalarna www.linux.org.tr adresinden ulaabilirsiniz. 2.1.1.1. Dier Trke kaynaklar Trkiye Linux Kullanclar Grubu, www.linux.org.tr Gelecek Biliim ve letiim A., www.gelecek.com.tr Haber bekleri : news.pcmagazine.com.tr (pcmag.linux) news.istanbul.edu.tr (tr.bilgisayar.isl-sistemleri.linux) Kitaplar : Trkiye'de Linux ile ilgili km tm yaynlara www.gelecek.com.tr adresinden ulaabilirsiniz. 3. Klavye ayarlar Bu blmde, metin ekranda Trke yazmak iin gerekli programlar inceleyeceiniz. Bunlardan ilki, bilgisayara Trke klavye tu takm haritasn gsterecek olan loadkeys komutudur. loadkeys komutu ve uygun bir Trke klavye dalm haritas yardmyla istediimiz bir Trke klavyeyi (Q Trke, F Trke gibi) ykleyebiliriz. 3.1. Klavye tu takm yklenmesi loadkeys komutunun kullanm ok basittir. Datmnzda bulunan ve /usr/lib/kbd/keymaps/i386 dizini altna yerletirilmi olan klavye haritalarndan bir tanesini sein. Aslnda klavye haritalarnn adn bilmek zorunda deilsiniz, burada kullanabileceiniz dosyalar ve ne tip bir klavyeyi yklediklerini grebilirsiniz: trq.map : Trke Q klavye trf.map : Trke F klavye tralt.map : Bu klavye ile, ALT tuu ile birlikte bastnz bir karakterin karl olan Trke karakter ekranda belirecektir. rnek olarak ALT ve "c" karakterlerine bastnz zaman "", ALT ve "G" karakterlerine bastnzda ise "" harfi grlecektir. Bu klavye dalm, Q klavyeye alkn, ancak arada bir Trke yazmak isteyenler iin ideal grnnyor. Ancak hzl kullanmak iin biraz zaman istiyor. imdi loadkeys komutunu birka rnekte kullanalm: $ loadkeys trq.map (Trke Q klavye haritasn ykle) $ loadkeys trf.map (Trke F klavye haritasn ykle) $ loadkeys tralt.map (Trke F klavye haritasn ykle) Eer normal US klavye haritasna dnmek isterseniz, defkeymap klavye elem dosyasn kullann. $ loadkeys defkeymap Yaplan tm ilemler tm sistemde etkin olacaktr. Bir kullanc alma yaptktan sonra sistem kapanncaya, ya da baka bir klavye dalm yklenince dein klavye dzeni ayn kalr. Not: ou Linux datmlarnda bulunan kbd paketi sistemde kullanlabilecek klavye elem (dalm) dosyalarn ve yaztiplerini ierir. Son zamanlarda, diskten tasarruf salamak amacyla hem yaztipi, hem de klavye elem dosyalar sktrlarak kullanlmaktadr. Bu tip sktrlm dosyalarn sonu .gz ile biter (rnein trq.map.gz). loadkeys ve setfont komutlar herhangi bir sorunla karlamadan bu dosyalar okuyabilecek ve gerekli ilemleri yapacaktr. 3.2. Bu tutakmlarn nerede bulabilirim? Eer kullandnz datmda trq.map, trf.map ya da tralt.map klavye elem dosyalarn bulamyorsanz ve yukardaki komutlar ilerken hata mesaj alyorsanz, ftp.gelecek.com.tr adresinden bu dosyalar indirmeniz mmkndr. Dilediiniz klavye dzenini, Red Hat datmnda yeralan /etc/sysconfig/keyboard dosyasna ekleyebilirsiniz. Kullanabileceiniz dosya isimlerinden bazlar trq, trf ve tralt'tr. 4. Metin ekran (konsol) yaztiplerinin yklenmesi Metin ekranda Trke grebilmek iin birka ileme daha ihtiyacmz var. Bunlardan ilki Trke karakterleri ieren yaztiplerinin yklenmesi. Bir yaztipini yklemek iin setfont komutunu kullanyoruz. $ setfont latin5u-16.psf.gz Yukardaki komut /usr/lib/kbd/consolefonts dizini altndaki latin5u-16.psf.gz yaztipi dosyasn ykledi. Bu dizin altnda yeralan, ya da yukarda belirttiim ftp adresinden indirdiiniz ve ad latin5 ile balayan tm yaztipleri Trke karakterler ierir. Birka deneme de siz yapn. zellikle latin5u-12 ve latin5u-14 dosyalar daha kk yaztipi ierir ve ekranda ayn anda daha ok karakter grntleyerek alma alannz geniletir. Metin ekranda kullanabileceiniz tm Trke yaztiplerini ftp.gelecek.com.tr dizini altnda bulabilirsiniz. 4.1. Son dzeltmeler Atlmas gereken birka adm daha kald. nce /etc/inputrc dosyas iine aadaki satrlar ekleyin. Eer dosya yoksa kendiniz oluturun. set input-meta on set convert-meta off set output-meta on Ardndan /etc/profile dosyasnn sonuna, aadaki satrlar ekleyin. export INPUTRC=/etc/inputrc Artk rahatlkla bash komut satr altnda Trke yazabilir ve okuyabilirsiniz. Yukarda yaplan ilemleri eer /etc/rc.d/rc.local dosyasna eklerseniz, herkes iin tanml bir klavye elem dosyas ve yaztipi yaratm olursunuz: setfont latin5u-16.psf loadkeys trq.map.gz 5. eitli uygulamalarda Trke kullanm 5.1. Pine Pine ile Trke ileti gndermek ve almak istiyorsanz, .pinerc dosyasnda, character-set deikeninin karsnda, aadaki deiiklii yapmanz gerekiyor: # Reflects capabilities of the display you have. Default: US-ASCII. # Typical alternatives include ISO-8859-x, (x is a number between 1 and 9). character-set=ISO-8859-9 Yukardaki deiiklikleri yaptktan sonra, pine ile kolayca Trke karakterler ieren e-posta yollayabilirsiniz. 5.2. Netscape Netscape'te yaztipi seimi iin, Edit - Preferences - Appearance - Fonts - For the Encoding mensne gidin ve buradan ``Turkish (iso-8859-9)'' seeneini iaretleyin. Daha aada yeralan ``Use my default fonts, overriding document-specified fonts'' seeneini iaretlemeniz halinde ise Netscape, sadece sizin belirttiiniz yaztiplerini ekranda gsterecektir. Yine de Netscape ile Trke yaztiplerini grmekte sknt ekerseniz View -> Encoding -> Turkish (ISO-8859-9) seeneini iaretlemelisiniz. Genel kural olarak yaztipini semenize izin veren tm yazlmlarda Trke yaztiplerini kullanabilirsiniz. 5.3. KDE altnda Trke KDE pencere arayznn byk bir ksm Trkeye evrildi. 1.0 srmnden itibaren gelen Trke destei ile pek ok uygulama yazlmn Trke altrabiliyorsunuz. KDE altnda, programlarn Trke almas ve mesajlarn Trke kmas iin kcontrol programn altrn. Sol tarafta yeralan Desktop - Language mens iinde ilk dil olarak Turkish'i sein. Bundan sonra aacanz her KDE program, eer destekleniyorsa Trke alacaktr. 5.4. kvt kvt, KDE ile birlikte gelen bir terminal emlasyon programdr. kvt'de kullanacanz yaztipini semek iin, srasyla Seenekler - Yaztipi mensne girin. Karakterler seeneinin yanndaki dmeden iso-8859-9 seeneine tklayn. sterseniz boy, tr ve dier seeneklere de gzatabilir ve bunlar deitirebilirsiniz. zellikle Courier yaztipi en iyi grnty salayacaktr. kvt'ye geri dnn. Artk kvt altnda Trke yazabilirsiniz. Ancak X Window'da henz